Przekaz apoftegmatów pierwszych pokoleń anachoretów, żyjących w IV i pierwszej połowie V wieku, dokonał się oczywiście dzięki tradycji ustnej. Niewielkie zbiory pisane mogły powstać przed końcem IV wieku, na co wydają się wskazywać apoftegmaty zebrane przez Ewagriusza i Kasjana w ich pismach i dziełach, jak Historia Lausiaca czy Historia mnichów w Egipcie. Jednak dwa najistotniejsze zbiory, które poznaliśmy, pochodzą z połowy V wieku: kolekcja etiopska, o której była już mowa oraz seria apoftegmatów umieszczona przez abba Izajasza w jego Asketikonie. Są one szczególnie cenne ze względu na czas powstania. Wówczas nastąpiło bowiem przejście od tradycji ustnej do pisanej. Abba Izajasz wprowadził serię apoftegmatów przez następującą formułę: „Bracia, o tym, co widziałem i słyszałem u starców, donoszę wam”. W przeciwieństwie do autora kolekcji alfabetycznej nie dysponował on dokumentami pisanymi. Izajasz zebrał swoje osobiste doświadczenia oraz wspomnienia znanych mu mnichów i spisał lub zlecił ich spisanie. Końcowa formuła kolekcji etiopskiej także zasługuje na przytoczenie: „To są słowa i czyny Starców. Ich modlitwa i błogosławieństwo będą z tym, który je kazał spisać, z tym, który je pisał, tym, który je czyta, z tym, który je wyjaśnia, z tym, który słucha ich słów aż na wieki wieków. Amen. Amen. Amen”.

Charakterystyczną cechę tych pierwszych zbiorów i jedności tworzących je niewielkich serii stanowi fakt, że znajdują się tam zestawy apoftegmatów zebrane przez jedną i tę samą osobę, która albo je usłyszała, albo otrzymała z kilku źródeł; ta osoba zawsze wypowiadała się w pierwszej osobie: „Starzec powiedział mi…”, „Brat powiedział mi…”, „Zapytałem abba Józefa…”. Cztery poniższe apoftegmaty pochodzą z tego samego źródła:

Powiedział mi brat: „Rzekł mi abba Pafnucy…”

Powiedział mi jeszcze ten brat: „Rzekł mi abba Pafnucy…”

Rzekł mi jeszcze ów brat: „Opowiedział mi abba Pafnucy…”

Rzekł mi jeszcze ów brat: „Abba Serapion, pisarz…”.

Ten sam brat przekazał powyższe apoftegmaty autorowi zbioru; trzy spośród nich pochodzą od abba Pafnucego.

W dziele Asketikon Izajasza apoftegmaty są zestawione w mniejsze serie według różnych informatorów: „Abba Jan powiedział mi…, abba Pafnucy powiedział mi…, abba Ammun powiedział mi…”. Stopniowo każda z tych postaci dostarczała Izajaszowi informacji o słowach starców i wydarzeniach z nimi związanych. Inną cechę charakterystyczną pierwotnych zbiorów stanowi fakt, że nie zawierają one prawdziwych apoftegmatów pochodzących z egipskich środowisk monastycznych. W przeciwieństwie do zawartości późniejszych kolekcji, pierwsze zbiory nie obejmują ani fragmentów odnoszących się do życia mnichów palestyńskich, ani dawnych tekstów monastycznych takich, jak dzieła Ewagriusza, Kasjana, Heperechiosa czy Żywotu Synkletyki.


Wstęp Luciena Regnaulta OSB do książki Apoftegmaty Ojców Pustyni, tom 4 Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC

Nie ma jeszcze komentarzy.

Dodaj komentarz

Twój e-mail nie będzie publikowany. Wypełnij pola oznaczone (*).