„Negacją żyć się nie da”. Kim byli Ojcowie Pustyni?

Idąc po słowo do Ojców, powinniśmy jednak wiedzieć przynajmniej w ogólnym zarysie, do kogo właściwie idziemy? Kim oni są? Odpowiedź wydaje się prosta: to tacy, co odeszli na pustynię. Ale taki zewnętrzny opis niczego nie wyjaśnia. Jeżeli widzę człowieka, który wbija łopatę w ziemię, ale nie wiem, DLACZEGO to robi, to nie wiem także, czy jest ogrodnikiem, czy może hydraulikiem albo saperem; może być równie dobrze terrorystą albo ministrem, który przyjechał zainaugurować uroczyście jakąś budowę. (więcej…)

Praca w życiu i nauce Ojców Pustyni

Ojcowie Pustyni budzili podziw swoją ascezą, stanowili wzór dla późniejszych mnichów, zwłaszcza na Zachodzie. Spośród kilku tomów Apoftegmatów wydanych w serii Źródła Monastyczne odniesiemy się do pierwszego z nich: Gerontikon. Księgi Starców, zawierającego w porządku alfabetycznym zestawione wypowiedzi przypisywane poszczególnym Ojcom. Na podstawie indeksu przytoczymy najbardziej charakterystyczne. (więcej…)

Pismo Święte w apoftegmatach

Jak pamiętamy, w czasach Ojców objaśniano Pismo Święte według norm egzegezy alegorycznej, szeroko stosując przy tym typologię. Mówiąc o typologii czy alegorii zapomina się najczęściej, że w antyku nie stanowiła ona jedynie spoiwa, które miało scalić obydwa Testamenty, ale wylewało się szeroko poza Biblię, w życie codzienne. W ten sposób Jakub-Izrael stał się typem mnicha, który dąży do poznania Boga, toczy z Nim walkę nad potokiem Jabbok, aż wreszcie staje się Izraelem „widzącym Tego, który jest Niewidzialny”. W podobnym kluczu, zresztą postępując tutaj za popularnym w tej dziedzinie Orygenesem, objaśniano wyjście Izraelitów z Egiptu jako typ podróży z krainy zła i grzechu (tj. Egiptu) aż do Ziemi Obiecanej i kontemplacji Boga, której typem jest góra Syjon ze swoją świątynią, miejscem tronu Jahwe. Właśnie to pozwalało mnichom czytać z fascynacją i pożytkiem takie księgi biblijne jak Księga Liczb, Kapłańska czy Sędziów. Duchowe objaśnienie Pisma, pewna zażyłość ze słowem Bożym, a także pamięciowe opanowanie jego obszernych fragmentów tworzyły pewien klimat, który nie pozostawał bez wpływu na mentalność mnichów i styl ich duchowego ojcowania. (więcej…)