Starając się znaleźć ślady obecności benedyktynów w Polsce, bardzo szybko dochodzi się do wniosku, że nie sposób wyobrazić sobie historii chrystianizacji naszego kraju bez udziału i pomocy czarnych mnichów, jak byli nazywani w przeszłości. To oni bowiem jako pierwsi przybyli wraz z czeską księżniczką Dobrawą, by stworzyć podstawy administracji państwowej i kościelnej. Z tego spostrzeżenia wynika kolejny ważny wniosek: od samego początku duchowi synowie św. Benedykta byli obecni w najważniejszych ośrodkach politycznych i religijnych ówczesnej Polski. Ich opactwa szybko stały się ważnymi centrami oddziaływania na społeczeństwo. Jeżeli weźmiemy jeszcze pod uwagę prawie tysiącletnią obecność benedyktynów na ziemiach polskich, to wówczas nie powinien nas już dziwić fakt, że powiązania z opactwami benedyktyńskimi są bardzo silne w wielu miejscach, z których kilka przetrwało do naszych czasów.

Można mówić dwojako o obecności benedyktynów w Polsce: tej historycznej i tej współczesnej. Jakkolwiek historyczna jest wciąż przedmiotem badań i opracowań naukowych, tak obecna daje dobrą okazję, by zastanowić się nad istotą pracy i działalności benedyktynów w naszym kraju.

Aktualnie mamy w Polsce trzy czynne klasztory benedyktyńskie, zrzeszone w międzynarodowej Kongregacji Zwiastowania NMP. Są to: opactwo pw. śś. Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu, opactwo pw. Narodzenia NMP w Lubiniu i klasztor pw. Zwiastowania NMP w Biskupowie. Warto tutaj nadmienić, że cechą charakterystyczną zakonu benedyktynów jest bardzo duża autonomia poszczególnych klasztorów, które funkcjonują jako oddzielne i samodzielne wspólnoty zakonne, przez co przyjmują wyjątkowe posłannictwo. I tak ze względu na swoją historię, ale i wolę wspólnoty, opactwo tynieckie aktualnie bardzo żywo angażuje się w pracę duszpasterska i rekolekcyjną połączoną z działalnością kulturalną i wydawniczą. Klasztor tyniecki posiada duży dom gości, przez co stara się wyjść naprzeciw oczekiwaniom ludzi pragnących doświadczyć modlitewnego skupienia w odosobnieniu. Ponadto wspólnota mnichów sprawuje opiekę nad powierzoną sobie parafią w Tyńcu. Biorąc pod uwagę ogromne dziedzictwo historyczne, powołano przy opactwie do życia Fundację Chronić Dobro, która ma za zadanie rozwijanie i pogłębianie świadomości kulturowej spuścizny klasztoru. Niemniej ważnym zadaniem, będącym swoistego rodzaju adaptacją średniowiecznych skryptoriów, tj. wytwórni ksiąg i dokumentów, jest działające prężnie przy klasztorze Wydawnictwo Benedyktynów Tyniec. Ma ono za zadanie promowanie literatury monastycznej i edycję prac benedyktynów z Polski i zagranicy.

Opactwo lubińskie z kolei stara się rozkrzewiać i promować praktykę medytacji chrześcijańskiej i rozwijać swoją działalność rekolekcyjną, czerpiąc bogato z duchowości Wschodu, czego dobrym przykładem jest chociażby organizowanie kursów malowania ikon. Ponadto dzięki niezwykle urokliwemu położeniu, z dala od zgiełku wielkich miast, klasztor w Lubiniu wciąż podtrzymuje działalność gospodarstwa klasztornego, co jest nie lada wyzwaniem, ale i szczególną formą wypełnienia nakazów św. Benedykta. Wydaje się, że nie sposób pominąć podtrzymywania tradycji produkcji likieru ziołowego Benedyktynka, który bracia z Lubinia wytwarzają według pilnie strzeżonej receptury za murami swojego opactwa.

Klasztor Zwiastowania w Biskupowie jako najmłodszy w Polsce nie posiada statusu opactwa, niemniej jednak zdołał na przestrzeni ponad 25 lat swojej działalności wytworzyć własny klimat i charakter. Bracia z Biskupowa za fundament swojej misji i działalności uznali życie wspólne, w pierwszym okresie swego funkcjonowania mocno nawiązując do działalności ruchu Focolari. Aktywność mnichów biskupowskich obejmuje wiele aspektów życia codziennego i działalności apostolskiej: mimo iż zakonnicy nie prowadzą parafii, szukając drogi do głębszego przeżywania doświadczenia życia we wspólnocie monastycznej, dali się poznać również jako rekolekcjoniści. To wszystko sprawia, że mnisi z Biskupowa wytworzyli własny system organizacji życia monastycznego, różniący się często od klasycznego układu funkcjonowania klasztorów benedyktyńskich. Niemniej jednak jest to najlepszy dowód na jedność powołania w różnorodności form jego realizowania.

Nawet pobieżne przyjrzenie się życiu tych trzech wspólnot od razu nasunie wniosek o niesamowitej żywotności i niezwykłej determinacji tych wspólnot zakonnych, z których każda na swój własny sposób pragnie pozostać wierna Regule św. Benedykta i dostosowywać się do zmiennych warunków współczesnego świata.

Tym, co chyba najtrafniej opisuje Zakon Świętego Benedykta, jest właśnie owa zdolność do adaptacji i od pokoleń niezmiennie intensywny trud pracy nad jeszcze lepszym wykorzystaniem potencjału, jakie daje powołanie monastyczne w świecie pełnym sprzeczności.

Jakkolwiek by na to nie spojrzeć, obecność benedyktynów w Polsce stanowi nieoceniony wkład w kształtowanie się naszej polskiej tożsamości, zarówno pod względem religijnym, jak i politycznym. Wyrastająca z tego korzenia współczesna działalność mnichów i mniszek stanowi tym samym kontynuację starodawnych tradycji i wzorców, jak też wyraża się w podejmowaniu nowych prób wyjścia naprzeciw człowiekowi poszukującemu i pragnącemu doświadczyć Bożej obecności w spotkaniu z duchową spuścizną św. Benedykta.